Didactische werkvormen

Didactische werkvormen zijn activiteiten of werkwijzen van de
docent gericht op het verwerven van kennis, inzicht, vaardigheden en houdingen door de cursisten. Er zijn nogal wat verschillende werkvormen. Een gebruikelijke indeling in categorieën is die in:

• Aanbiedende vormen;
• Gespreksvormen;
• Zelfwerkzaamheidvormen.

Indelingen in didactische werkvormen. De verschillende vormen van lesgeven noemen we ‘didactische werkvormen’. Er zijn nogal wat vormen te onderscheiden. Zo kunnen we de werkvormen indelen als:

Indeling A

• Doceren: de opleider praat, de cursisten luisteren en maken aantekeningen
• Onderwijsleergesprek: opleider en cursisten voeren met elkaar een gestructureerd gesprek, waarbij de opleider de cursisten stapsgewijs en geleidelijk tot bepaalde kennis en inzichten brengt
• Demonstratie en oefening: de opleider doet een bepaalde handeling stapsgewijs voor en de cursisten doen deze handeling na
• Opdrachten: de cursisten maken zelfstandig (individueel of in groepen) door de opleider aangeboden opdrachten
• Discussievorm: opleider en cursisten voeren met elkaar een meningsvormend of probleemoplossend gesprek over een specifiek onderwerp

Hieronder is per werkvorm aangegeven voor welke situatie de betreffende werkvorm het meest geschikt is:

a. Doceren

• mondeling doorgeven van nieuwe informatie waarover de cursisten nog niet beschikken
• enthousiast maken van cursisten voor een bepaald onderwerp
• verstrekken van informatie die dient als inleiding op het uitoefenen van een vaardigheid
• geven en ter discussie stellen van een eigen visie op een thema of een probleem
• geven van een verduidelijking of aanvulling bij schriftelijke informatie
• samenvatten of herhalen van onderwerpen die bijvoorbeeld in een ander lesonderdeel aan de orde kwamen

b. Onderwijsleergesprek

• opfrissen van kennis
• verbreden en verdiepen van kennis
• zoeken naar oplossingen en toepassingen
• verwerken van kennis
• analyse van problemen
• niet geschikt voor het aanbrengen van nieuwe kennis

c. Demonstratie en oefening

• voor het aanleren van eenvoudige psychomotorische handelingen
• voor het aanleren van complexe psychomotorische vaardigheden, die in onderdelen gesplitst kunnen worden
• voor het aanleren van min of meer routinematige handelingen

d. Opdrachten

• voor alle soorten leerdoelen, dus bijna altijd
• voor het verdiepen en verbreden van kennis, inzicht en vaardigheden
• als er veel geoefend moet worden

e. Discussievorm

• toe te passen bij affectieve, sociale en hogere cognitieve doelen
• voor het vormen van meningen, oplossen van problemen en nemen van besluiten
• om intensief aan de discussie te kunnen deelnemen zou de groep niet groter moeten zijn dan 12 personen

Indeling B
Bij deze indeling in didactische werkvormen is als criterium genomen het docentengedrag en dan het meer of minder actief zijn van de docent. De drie categorieën worden dan verder onderverdeeld in didactische werkvormen.

Aanbiedende vormen
Aanbiedende vormen zijn vormen waarbij alle (onderwijs)leeractiviteiten van de docent uitgaan en/of waarbij de docent in het midden van het onderwijskundig gebeuren staat. Dat wil zeggen: de docent is de organisator en actieve uitvoerder en de cursisten verkeren veelal in een passieve luisterrol.

Gespreksvormen
Dit zijn vormen waarbij docent en cursisten of cursisten onderling als gesprekspartners optreden. De inbreng van de cursisten is bij deze vormen groter dan bij de aanbiedende. Zij dragen in deze gevallen ook informatie aan.

Zelfwerkzaamheidvormen
Zelfwerkzaamheidvormen zijn werkvormen, die er op gericht zijn de cursisten te laten oefenen met de behandelde theorie en/of het laten inoefenen van vaardigheden. De inbreng van de cursisten bij deze vormen is zeer groot.