Competentiegericht opleiden

Algemeen

In het laatste decennium heeft de praktijkgerichtheid van het middelbaar en hoger onderwijs een grote vlucht genomen. Volgens sommigen is in het beroepsonderwijs (vmbo, mbo en hbo) de nadruk zelfs teveel op het praktijkleren komen te liggen.

Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) schrijft in een plan dat in juni 2006 verschenen is, dat de leerlingen uit het beroepsonderwijs beter bediend zouden worden als er weer meer vakkennis zou worden bijgebracht (Volkskrant juni 2006).

Te eenzijdig accent
Volgens onderzoekster Ria Bronneman (SCP) zou het beter zijn het aandeel van kennisoverdracht in de opleiding weer te vergroten: ‘Jongeren zouden tijdens de initiële opleiding bij voorkeur datgene moeten leren wat ze ergens anders niet leren.
Een deel van het praktijkgerichte leren zou verschoven moeten worden naar de tijd dat men echt de arbeidsmarkt heeft betreden.Wie eenmaal aan het werk is, krijgt van werkgeverszijde meestal voldoende gelegenheid om de noodzakelijke praktische vaardigheden te verwerven. Mogelijkheden om op latere leeftijd de nodige theoretische vaardigheden bij te spijkeren, zijn er veel minder’

Ongetwijfeld heeft Bronneman met deze opmerking een punt. Vergeten mag echter niet worden dat het accent dat er in de afgelopen jaren gelegd is op het praktijkleren, zijn redenen vindt in de gesignaleerde kloof tussen de verworven studievaardigheden van leerlingen uit het beroepsonderwijs en de kwaliteiten die het bedrijfsleven aan de afleverende leerlingen en scholen stelde. Zowel overheid, bedrijfsleven en onderwijs zijn op zoek gegaan om deze kloof te dichten, danwel te verkleinen. Een van de resultaten was de Wet Educatie Beroepsonderwijs waarin aan de bepalende spelers in beroepsonderwijs duidelijke rollen en taken werden toebedeeld.

In een publicatie in de Volkskrant van 15 mei 2007 kraken Ad Verbrugge, Presley Bergen en Harm Beertema kritische noten omtrent de relatie tussen Competentiegericht opleiden en Het Nieuwe Leren: zeker de moeite waard om te lezen! zie http://www.volkskrantblog.nl/bericht/128233

Beroepscompetentieprofiel
Uitgangspunt hierbij is dat wil een leerling uit het beroepsonderwijs met zijn verworven vaardigheden soepel kunnen aansluiten bij datgene wat zijn toekomstige werkgever en toekomstig beroep vereist, er eerst duidelijk gemaakt moet worden wat de beroepseisen zijn die aan deze instromende werknemer gesteld worden.

Als dit zogenaamde beroepscompetentieprofiel duidelijk en geaccepteerd is dan kunnen de opleidingsverantwoordelijkheden m.b.t. dit profiel onder leerling, school (ROC) en werkgever (met praktijkondersteuning vanuit een kenniscentrum) verdeeld worden.
In een beroepscompetentieprofiel wordt door de verantwoordelijke spelers in de beroepspraktijkvorming de kwaliteiten (competenties) beschreven waaraan een bekwame (zij het nog beginnende) beroepsbeoefenaar moet voldoen.

Een competentie heeft betrekking op voor dat beroep relevante:

• kennis
• inzicht
• vaardigheden
• een juiste leer- en beroepshouding, dit alles in overeenstemming met het complexiteitsniveau van opleiding en functie

Terugkerend naar Bronneman: het is terecht dat zij waarschuwt voor een te eenzijdig accent dat gelegd zou kunnen worden op alleen maar de beroepsvaardigheden; het is met name de school (via de overheid, ROC, WEB) die aandacht zal moeten blijven aan het verwerven van algemene, soms theoretische vaardigheden al was het alleen maar om de leerling in de toekomst voldoende mogelijkheden te bieden om van baan of carrière te switchen.