2006 augustus

Om goed te doceren is het van belang een duidelijke structuur en een heldere inhoud te hebben. De meest elementaire structuur in een les/presentatie/verhaal is de indeling in:

* a. inleiding;
* b. kern;
* c. afsluiting.

Bij de planning van de (doceer-)les is het goed om van deze indeling uit te gaan en voor de verschillende onderdelen tijd te reserveren. Tijdens de bijeenkomst moeten cursisten de indeling kunnen herkennen.

Velen denken bij lesgeven aan een leraar die voor de klas staat en praat en leerlingen die zitten, luisteren en aantekeningen maken. En vaak is dat ook zo. Alhoewel het niet altijd de beste vorm van informatieoverdracht is, is het wel de vorm die het meest wordt gebruikt. Deze vorm heet de doceervorm. In het communicatieproces tussen docent en cursisten is sprake van eenrichtingsverkeer. Als onderdeel van een totaal leerproces en ter afwisseling van andere werkvormen kan het gebruik van de doceervorm zeker nuttig en effectief zijn.

Didactische werkvormen zijn activiteiten of werkwijzen van de
docent gericht op het verwerven van kennis, inzicht, vaardigheden en houdingen door de cursisten.
Er zijn nogal wat verschillende werkvormen. Een gebruikelijke indeling in categorieën is die in:

* Aanbiedende vormen;
* Gespreksvormen;
* Zelfwerkzaamheidvormen.

Aan het einde van de opleiding toets je of de leerdoelen zijn bereikt.In dit artikel maken we duidelijk wat de relatie is tussen leerdoelen en toetsen, wanneer je zoal kunt toetsen en wat het belang is van vaardigheidstoetsen.

Als je een willekeurige verzameling van leerdoelen voor een bedrijfsopleiding analyseert, dan valt op dat er meestal veel meer kennisdoelen zijn geformuleerd dan vaardigheidsdoelen.

Je vindt doorgaans veel doelen in de trant van:

* De onderdelen kunnen noemen van …;
* De betekenis kunnen vertellen van …;
* Kunnen zeggen dat …;
* Het verschil kunnen noemen tussen ….

Voor dit verschijnsel zijn de volgende verklaringen te bedenken…

Je kunt leerdoelen uitsplitsen naar de aard van het beoogde leerresultaat:

Moet een cursist aan het einde van de cursus bepaalde feiten kennen? Moet hij bereid zijn tot iets? Moet hij bepaalde handelingen kunnen verrichten?

Het beoogde eindgedrag bepaalt of er sprake is van een kennisdoel, een houdingsdoel of een vaardigheidsdoel…

Mede dankzij het werk van Mager (1962) zijn velen ervan overtuigd dat het formuleren van leerdoelen een goede zaak is. Het is echter gemakkelijker over leerdoelen te praten dan om er iets aan te doen. Immers, waar moet je beginnen? Eén ding moet duidelijk zijn: begin niet te grootscheeps maar probeer eerst in het klein een idee te krijgen van wat er allemaal bij het formuleren van leerdoelen komt kijken…

Waarom leerdoelen formuleren?
In het voorgaande artikel, hebben we al opgemerkt dat het formuleren van leerdoelen je helpt bij het vaststellen van wat je met de opleiding of les bij de cursist wilt bereiken en of het gewenste leerresultaat is bereikt.

Er zijn echter nog meer redenen voor het formuleren van leerdoelen…

In boeken over onderwijskunde en didactiek kom je heel veel verschillende benamingen tegen:
algemene doelen, concrete doelen, globale doelen, leerdoelen, hoofddoelen, doelstellingen, subdoelen, operationele doelen, instructional objectives, outcomes, cognitieve doelen, kennisdoelen, vaardigheidsdoelen, psychomotorische doelen, houdingsdoelen, attitudedoelen, sociale doelen.
Deze begrippen duiden allemaal iets aan van het beoogde resultaat van een opleiding, cursus, instructie of les. En iedere bedenker (en gebruiker) van een begrip heeft er zijn eigen ideeën bij. Het is moeilijk om heel zuiver het ene begrip af te grenzen van het andere. We beperken ons hier tot een beschrijving van twee begrippen: leerdoel en algemeen doel. Later in het volgende artikel bespreken we kennis- houding- en vaardigheidsdoelen.

Door middel van de taakanalyse krijg je een goed beeld van de werkzaamheden die een persoon zoal moet verrichten en op welke wijze en onder welke omstandigheden hij dat moet doen. Wanneer de taken bekend zijn, kun je vaststellen welke kennis, houding en vaardigheden de persoon reeds heeft. De ontbrekende kennis, houding en vaardigheden (= de opleidingsnoodzaak) zul je de persoon moeten aanleren.